«این مطلب یک رپورتاژ آگهی است و مسئولیت محتوای آن بر عهده سایت تبلیغدهنده میباشد.»
پرستار بیمار دیالیزی در منزل نقش مهمی در کنترل وضعیت عمومی بیمار، پیشگیری از عوارض، رعایت اصول بهداشتی و ایجاد آرامش برای بیمار و خانواده او دارد، این مراقبت زمانی اهمیت بیشتری پیدا می کند که پرستار سالمند بیمار باشد، توان حرکتی کمی داشته باشد، بیماریهای زمینه ای مانند دیابت یا مشکلات قلبی داشته باشد یا پس از جلسه دیالیز دچار ضعف و بی حالی شود، در این مقاله بررسی می کنیم که پرستار بیمار دیالیزی در منزل باید چه مهارتهایی داشته باشد، چه وظایفی انجام دهد و چه تجهیزاتی برای مراقبت ایمن از بیمار لازم است.
بیمار دیالیزی به چه نوع مراقبتی نیاز دارد؟
دیالیز جایگزین بخشی از عملکرد کلیهها می شود، کلیههای سالم مواد زائد و آب اضافی را از خون دفع می کنند و در تنظیم فشار خون، تعادل مواد معدنی و تولید برخی هورمونها نقش دارند، زمانی که کلیهها به اندازه کافی فعالیت نکنند، دیالیز به پاک سازی خون کمک می کند، با این حال، بیمار دیالیزی همچنان به مراقبت روزانه و توجه به جزئیات نیاز دارد.
پرستار باید بداند وضعیت هر بیمار با بیمار دیگر تفاوت دارد، برخی بیماران از کاتتر وریدی استفاده می کنند، برخی دارای فیستول شریانی وریدی هستند و گروهی نیز گرافت عروقی دارند، نوع دسترسی عروقی، بیماریهای زمینه ای، داروهای مصرفی و برنامه دیالیز، باید در برنامه مراقبتی روزانه در نظر گرفته شود.
وظایف اصلی پرستار بیمار دیالیزی در منزل:
بررسی وضعیت عمومی بیمار
پرستار در شروع هر شیفت باید وضعیت هوشیاری، رنگ پوست، میزان ضعف، تنفس، درد، تهوع، سرگیجه و سطح انرژی بیمار را بررسی کند، این بررسی به معنی تشخیص پزشکی نیست، اما می تواند تغییرات مهم را زودتر آشکار کند.
اندازه گیری فشار خون و نبض در زمانهای مشخص، ثبت دمای بدن در صورت وجود علائم عفونت و توجه به وزن روزانه، از اقدامات مهم مراقبتی هستند، وزن بیمار در افراد دیالیزی اهمیت ویژه ای دارد، زیرا افزایش سریع وزن می تواند نشانه تجمع مایعات در بدن باشد، البته تفسیر این اطلاعات باید با توجه به نظر پزشک و برنامه درمانی بیمار انجام شود.
مراقبت از فیستول و گرافت
فیستول شریانی دسترسیهای رایج برای همودیالیز است، این محل باید هر روز از نظر قرمزی، تورم، گرمی، درد، ترشح و خونریزی بررسی شود، پرستار همچنین باید با روش مورد تائید تیم درمانی، وجود جریان خون در فیستول را بررسی کند، هر گونه تغییر غیر عادی باید سریع به پزشک یا مرکز دیالیز اطلاع داده شود.
روی دستی که فیستول دارد نباید فشار خون اندازه گیری شود، خون گیری انجام شود یا فشار طولانی وارد شود، بیمار نباید با آن دست اجسام سنگین بلند کند، لباس بسیار تنگ بپوشد یا برای مدت طولانی روی آن بخوابد، این نکات باید به اعضای خانواده نیز آموزش داده شود
اگر محل فیستول ناگهان سرد شود، رنگ آن تغییر کند، جریان قابل لمس همیشگی از بین برود یا خونریزی ایجاد شود، موضوع باید جدی گرفته شود، در صورت خونریزی، فشار مستقیم و مناسب با گاز تمیز و طبق آموزش تیم درمانی ضروری است و باید همزمان با مرکز درمانی یا اورژانس تماس گرفته شود.
مراقبت از کاتتر دیالیز
کاتتر وریدی به مراقبت بسیار بهداشتی نیاز دارد، پانسمان آن باید تمیز و خشک بماند و نباید بدون دستور پرستار متخصص یا تیم دیالیز باز شود، ورود آب آلوده، دستکاری محل کاتتر یا تعویض غیر اصولی پانسمان می تواند احتمال عفونت را افزایش دهد.
پرستار باید محل کاتتر را از نظر قرمزی، درد، تورم، ترشح، بوی غیر عادی و خونریزی بررسی کند، تب، لرز، ضعف ناگهانی یا احساس ناخوشی شدید نیز می تواند با عفونت مرتبط باشد و نیازمند اطلاع فوری به پزشک یا مرکز دیالیز است.
نکته مهم این است که پرستار مراقب منزل نباید خودسرانه کاتتر را شستشو دهد، دارویی وارد آن کند یا اتصالات آن را باز کند، این اقدامات باید تنها توسط فرد آموزش دیده و طبق دستور مستقیم تیم درمانی انجام شود.
کمک به رفت و آمد به مرکز دیالیز
بسیاری از بیماران پس از دیالیز دچار خستگی، افت فشار خون، گرفتگی عضلات یا سرگیجه می شوند، پرستار باید هنگام انتقال بیمار از تخت به صندلی چرخدار و از صندلی به خودرو، خطر زمین خوردن را کاهش دهد.
استفاده از کفش مناسب، صندلی چرخدار سالم، کمربند ایمنی خودرو و همراهی بیمار در مسیر، اهمیت زیادی دارد، اگر بیمار پس از دیالیز بسیار ضعیف است یا هوشیاری مناسبی ندارد، انتقال او باید با هماهنگی خانواده و تیم درمانی انجام شود.
کنترل مصرف مایعات
بسیاری از بیماران دیالیزی باید مصرف مایعات خود را محدود کنند، مقدار مجاز مایعات به شرایط بیمار، میزان ادرار باقی مانده، نوع دیالیز و نظر پزشک یا کارشناس تغذیه بستگی دارد، بنابراین پرستار نباید برای همه بیماران یک عدد ثابت تعیین کند.
توجه به رژیم غذایی
رژیم غذایی بیمار دیالیزی باید بر اساس آزمایشها و دستور کارشناس تغذیه تنظیم شود، محدودیتهای غذایی ممکن است شامل میزان نمک، پتاسیم، فسفر، مایعات و گاهی پروتئین باشد، نیاز غذایی همه بیماران یکسان نیست.
پرستار باید از دادن غذاهای پر نمک، خوراکیهای فرآوری شده و مواد غذایی ممنوع برای بیمار خودداری کند، مصرف خودسرانه مکملهای گیاهی، داروهای بدون نسخه و فرآوردههای حاوی پتاسیم یا فسفر نیز می تواند خطرناک باشد.
مهارتهای ضروری پرستار بیمار دیالیزی:
مهارت کنترل علائم حیاتی
پرستار باید کار با دستگاه فشار خون، دماسنج، دستگاه سنجش اکسیژن خون و در صورت نیاز دستگاه قند خون را بداند، اندازه گیری باید در شرایط مناسب انجام شود، بیمار چند دقیقه آرام باشد، کاف فشار خون اندازه مناسب داشته باشد و اعداد به شکل دقیق ثبت شوند.
اگر بیمار دیابتی باشد، کنترل قند خون باید طبق برنامه پزشک انجام شود، پرستار نباید بر اساس یک عدد به تنهایی دارو را تغییر دهد، تصمیم درباره تغییر دوز انسولین یا سایر داروها بر عهده پزشک است.
مهارت پیشگیری از عفونت
شستن صحیح دستها، استفاده درست از دستکش، تمیز نگه داشتن وسایل، تعویض به موقع ملحفه و رعایت اصول بهداشت هنگام مراقبت، از پایههای اصلی کار پرستار هستند.
دستکش جایگزین شستشوی دست نیست، پرستار باید قبل و بعد از تماس با بیمار، قبل از کارهای تمیز و پس از تماس با ترشحات بدن، دستهای خود را به شکل صحیح پاک سازی کند.
مهارت جابه جایی و پیشگیری از زمین خوردن
بیمار دیالیزی ممکن است به علت ضعف، افت فشار، کم خونی یا اختلال تعادل در معرض زمین خوردن باشد، پرستار باید روش صحیح بلند کردن بیمار، استفاده از واکر، عصا، صندلی چرخدار و تجهیزات انتقال را بداند.
تجهیزات لازم برای مراقبت از بیمار دیالیزی در منزل
تجهیزات مورد نیاز به وضعیت بیمار و توصیه تیم درمانی بستگی دارد، با این حال، وسایل زیر معمولاً کاربردی هستند.
وسایل اندازه گیری و ثبت وضعیت
، دستگاه فشار خون معتبر با کاف مناسب
، دماسنج
، دستگاه سنجش اکسیژن خون در صورت توصیه پزشک
، دستگاه قند خون برای بیمار دیابتی
، ترازو با دقت مناسب برای اندازه گیری وزن روزانه
، دفتر ثبت علائم، فشار خون، وزن، قند خون، داروها و مصرف مایعات
وسایل بهداشتی
، محلول یا صابون مناسب برای شستشوی دست
، دستکش یک بار مصرف
، ماسک در شرایط توصیه شده
، گاز استریل
، چسب پزشکی مناسب
، محلول ضد عفونی کننده طبق دستور مرکز درمانی
، کیسه مخصوص دفع زبالههای آلوده
خرید تجهیزات باید بر اساس نیاز واقعی بیمار انجام شود، استفاده نادرست از برخی وسایل ممکن است باعث آسیب شود، بنابراین بهتر است خانواده از پرستار یا فیزیوتراپیست برای انتخاب و تنظیم تجهیزات کمک بگیرد.
نتیجه گیری
پرستار بیمار دیالیزی در منزل باید ترکیبی از دانش مراقبتی، مهارت مشاهده، توانایی کنترل علائم حیاتی، آشنایی با دسترسی عروقی، رعایت اصول بهداشت، مهارت جابهجایی و توانایی ارتباط مؤثر با بیمار و خانواده را داشته باشد، تجهیزات ساده ای مانند دستگاه فشار خون، ترازو، دماسنج، دفتر ثبت وضعیت و وسایل بهداشتی می توانند مراقبت روزانه را منظم تر کنند، اما تجهیزات به تنهایی کافی نیستند و استفاده از آن ها باید با آموزش صحیح همراه باشد، مهمترین اصل این است که هر تغییر غیر عادی مانند تنگ تیم درمانی گزارش، خونریزی، گیجی، تورم یا ضعف شدید، سریع به تیم درمانی گزارش شود.
